Istorijat

Ideja o osnivanju gimnazije u Prijedoru realizovana je po završetku Prvog svjetskog rata. 1919. godine je formiran Odbor za osnivanje gimnazije i izgradnju zgrade gimnazije, a činili su ga predstavnici različitih slojeva stanovništva: Dušan Zelenika (sveštenik, predsjednik), Simo Radetić (učitelj), Jovo Borojević (trgovac), Panta Ćirić (sreski načelnik), Osman Sikirić (sudija), Rade Stojanović (trgovac, gradonačelnik), Suljaga Suljanović (zemljoposjednik). Ovakav sastav odbora za osnivanje Gimnazije svjedoči o opštoj zainteresovanosti cjelokupne tadašnje društvene zajednice da se u Prijedoru otvori škola kao što je Gimnazija. Gimnazija je počela sa radom 20. decembra 1920. godine. Otvorena su odmah dva razreda. Po riječima Branka Vranješevića, jednog od prvih nastavnika Gimnazije i kasnije njenog direktora, u prvi razred upisani su svršeni učenici četvrtog razreda osnovne škole. U drugi razred upisani su učenici koji su se u toku 1919/1920. godine, pripremali privatno i privatno položili ispit za Prvi razred u gimnaziji u Banjaluci. Dakle, te školske 1020/1921. godine Gimnazija je počela sa radom kao realna osmorazredna gimnazija, i to pod krovom Komunalne (Simičine, jer je upravitelj bio Simo Radetić) osnovne škole (kasnije osnovna škola "Mira Cikota") i tu je ostala sve dok građani Prijedora nisu 1924. godine završili novu gimnazijsku zgradu. Naime, na jesen 1922. počela je gradnja zgrade po projektu inžinjera Devića iz Sarajeva, a radove je izvodio inž. Vela Jelić uz pomoć jednog palira. Tokom 1923. godine "osvećen" je betonski temelj zgrade. Tom prilikom je u betonski temelj uzidana, u metalnoj kultiji, jedna povelja na koju su potpise stavili predstavnici vlasti i Gradske opštine, građani i prvi profesori. Nova školska zgrada je dovršena, ali u njoj nije bilo ništa od namještaja. Zatražena je pomoć od građana i đačkih roditelja, pa je prikupljena znatna svota novca, sa kojom su, u Ljubljani i Zagrebu, nabavljeni osnovni komadi namještaja. Preseljenje u novu zgradu izvršeno je kasno u jesen 1924. godine, iako su i đake i nastavnike u njoj očekivale velike teškoće. Tada je novosagrađena Gimnazija, u odnosu na okolne kuće, djelovala poput nekog monumentalnog spomenika. O uslovima rada u novoj zgradi Gimnazije, te 1924. godine, direktor Gimnazije u periodu od 1933-1940, Branko Vranješević, ovako govori: "Zbog nedostatka klupa moralo se pribjeći privremenoj mjeri da svaki učenik donese od kuće stolicu ili klupicu na kojoj će sjediti s tim da piše na koljenu ili se snalazi na drugi način. Neki su čak čučali ili klečeći pisali školske zadatke. Da ne bi došlo do zamjene stolica i nesporazuma, svaki je učenik na svojoj stolici zabilježio svoje ime. Doduše, ovakvo stanje nije dugo trajalo, jer je malo kasnije nabavljeno nekoliko patent klupa po čijem su uzoru prijedorski stolari Savo Krneta i Ljupko Despot postepeno izradili dovoljno klupa za sve učionice..."(iz Monografije, objavljene prilikom obilježavanja 60 godina Gimnazije, 1981: 35)

1925. godine tadašnje Ministarstvo prosvjete je svelo gimnaziju na nižu četverorazrednu gimnaziju. Tako je ostalo do školske 1935/36. godine, do ukaza o postepenom pretvaranju niže gimnazije u Prijedoru u potpunu gimnaziju, tj. u Višu gimnaziju. Za vrijeme okupacije u toku Drugog svjetskog rata, Gimnazija je imala samo niže razrede, ali je, po završetku rata, opet nastavila sa radom kao Viša gimnazija. Pri Gimnaziji je, takođe, od 1922. do 1941. godine, u večernjim časovima, radila šegrtska škola, u kojoj su se obučavali budući kvalifikovani radnici u proizvodnim i uslužnim zanimanjima (što nije jedini slučaj pomagala druge škole, zbog njihovih problema u osnivanju, na primjer: medicinskoj školi sedamdesetih, srednjoj muzičkoj školi devedesetih, itd., op.a.) Prve školske godine u prijedorskoj gimnaziji redovni nastavnici su bili: Stjepan Štrodl (i prvi direktor Gimnazije) i Milivoj Miletić. Uz njih, predavali su i Simo Radetić i Mara Misita kao honorarni učitelji, kao i dva vjeroučitelja: Josip Kaurinović i Ibrahim Beglerbegović. Ta prva školska godina je trajala samo 6 mjeseci. U drugoj školskoj godini počeli su predavati: Olga Švarc, Branko Vranješević i Ljubomir Piperski; u 22/23. Đorđe Babić, Pavle Žitecki; nešto kasnije Adem Sokolović, Milica Stojanović, Mira Pavičić i Zora Stojanović; 1928/29. Akif Šeremet; 29/30. Avram Pinto, Tonka Gvozden, Josip Petraš, Avdo Karavdić i Zora Sjeran; 30/31. dr Mladen Stojanović, a zatim Mithat Šamić, Ivan Bandić, Rade Uhlik, Ilija Hocjanov, Olga Sihvonen, Anđelija Veselica, Hinko Vajr, Nada Stupar; u jesen 1933. prof. Nikola Kozomora, Ratko Đurović, Špiro Kulišić; još nešto kasnije Marcel Šnajder, Vilim Ipavec, Vasilija Kostić i drugi. Prvi redovni đaci su bili: Borojević Gordana, Borojević Živana, Biščević Derviš, Lalić Milan, Miljuš Danica, Stefanović Zdravka, Tišma Jovan, Umljenović Ranko, Vajler Vilhelm, Vidović Mićo, Vukadinović Smilja, Vukovojac Mileva, Stjepić Nikola, Štern Jakov, Tešinić Slavko, Šandrak Anton, Obradović Olga, Mrkalj Stana, Đurić Branko, Kovačević Gojko, Marjanović Vid, Rajković Ivana, Sikirić Šukrija, Stojanović Velimir, Štern Rašela, Štradl Katica. Od 26 učenika, 11 su bile žene. Neki od tadašnjih, predratnih gimnazijskih đaka su bili i: Esad Midžić, Rade Kondić, Milan Egić, Emin Kapetanović, Radmilo Stefanović, Moric Levi i drugi. Od ovih prvih đaka, koji upravo zbog toga zaslužuju da spomenemo njihova imena, prijedorska Gimnazija je do sada iškolovala preko 5000 učenika. Namjera naprednih ljudi tog vremena da mladim ljudima, ne samo Prijedora nego i šire, omoguće kvalitetno obrazovanje, pokazala se izuzetno značajnom kroz svih 8, 5 decenija postojanja, jer je prijedorska Gimnazija postala nadaleko čuvena po kvaliteti obrazovanja i kao rasadnik budućih najznačajnijih kadrova u opštini i šire.